Endonezya’daki ramazan bayramı kültürü

  

  Endonezya’daki ramazan bayramı kültürü 

Ramazan Bayramı, müslümanların kutladığı bayramlardan biridir ve Ramazan ayında her Şevval ayının 1'inde kutlanır. Bir ay boyunca Ramazan orucunun gereklerini yerine getirdikten ve orucu bozabilecek şeylerden uzak durduktan veya şehvetle savaştıktan sonra kutlanan bir bayramdır. Ramazan bayramı geldiğinde insanlar hatalarından ve günahlarından temizlenmiş ve temizliğe (fitri) dönen insanlar gibidir (Mulyani 2022). Endonezya'da bayramın özellikleri; memlekete gitmek, bayram namazı kılmak, tekbir söylemek, bayram yemekleri yemek, mezar ziyareti yapmak, para paylaşmak, komşularla ve akrabalarla görüşmek gibi yerel toplum tarafından gerçekleştirilen çeşitli ramazan bayramını faaliyetlerdir.

Mudik ve Opor ayam

Mudik (memlekete dönüş) geleneği ilk olarak Cava çiftçilerinin yerli bir geleneğidir. Geleneğin ortaya çıkışı Majapahit krallığı zamanından çok daha öncesine dayanmaktadır. Faaliyetler, cennetteki tanrılara ortak dualar eşliğinde atalarımızın mezarlarını temizlemeyi içerir. Amaç, bu göçebelerin rızık bulma konusunda güvenliğe kavuşması ve orada kalan ailelerin de meydana gelebilecek kötü şeylere karşı güvenliğe kavuşmasıdır.

Nitekim memlekete dönüş geleneği 1970'lerde Cakarta'da meşhur olmuş çünkü köyden çalışmak için şehre gelen göçmenlerin sayısı çok fazla olduğundan Cakarta milyonlarca göçmeni ağırlayan büyük şehirlerden biri haline gelmiştir. Bu nedenle mudik terimi, göçmenlerin Ramazan Bayramı'nda uzun bir tatil yaparak memleketlerine döndükleri ve atalarının mezarlarını ziyaret edip temizlemek için aileleriyle görüşmeye devam ettikleri sırada kullanılmaktadır.

Memlekete döndüğümüzde, yılda bir sefer Ramazan Bayramını kutlamak için yiyebileceğimiz özel bir yemek yani Opor ayam bulunmaktadır. Opor ayam, beyaz baharatlar (arpacık soğanı, sarımsak, kemiri fıstığı, limon yaprakları ve limon otu) ve hindistan cevizi sütü kullanılan bir Endonezya yemeğidir. Bu yemek ketupat (genç hindistan cevizi yapraklarıyla örülmüş pirinç temelli yemek) ile birlikte servis edilir. Memlekete her döndüğümüzde, bu yemek Ramazan Bayramı geleneğine mutlaka eklenmektedir.

Halalbihalal

Endonezya'da halalbihalal geleneği 8 Nisan 1725 tarihinde Kral Sambernyawa olarak bilinen Kanjeng Gusti Pangeran Adipati Arya Mangkunegara I (KGPAA) kraliyet döneminde ortaya çıkmıştır. Başlangıçta Sambernyawa bu geleneği enerji, zihin, zaman ve para tasarrufu amacıyla gerçekleştirmiştir. Bayram namazından sonra saray salonunda kral, saray mensupları ve askerler arasında eş zamanlı olarak bir buluşma gerçekleştirilmiştir. Ardından tüm saray mensupları ve askerler düzenli bir şekilde kral ve kraliçeye sungkem (el öperek saygı gösterme) yapmaktadır. Böylece Kral Sambernyawa'nın geleneği İslami kuruluşlar tarafından örnek alınarak tüm Endonezya'ya yayılmıştır.

Endonezya'da halalbihalal, bayram namazından sonra birbirimizi affetmek amacıyla bir yerde veya alanda toplanarak gerçekleştirilen bir gelenektir. Bu süreçte düzgün bir şekilde sıraya girerek iş arkadaşlarımıza, akrabalarımıza, arkadaşlarımıza veya ailemize doğru karşılıklı affederek yürümektedir.

Özet

Endonezya halkının bayramı kutlarken gerçekleştirdiği gelenekler, Ramazan Bayramı'nın kutlanmasında anlamlı bir yere sahiptir. Kutlamalarda sadece opor ayam gibi özel yemeklerin yenmesi değil aynı zamanda memlekete dönüş gibi geleneklerin de göçmenler için yakın aile, akraba, en yakın arkadaşlar ve çocuklarla görüşmek için memleketlerine gitmenin çok büyük bir anlamı vardır, öyle ki bu anda halalbihalal geleneğinde karşılıklı affetme şeklinde insan temizliğini yeniden sağlamak için kullanılmaktadır. Ramazan Bayramı süresince gerçekleştirilen geleneksel etkinlikler zinciri, göçmenlerin yeniden huzurla ve temiz bir ruhla işlerine dönmelerini sağlamaktadır.

Kaynaklar

Arribathi, Abdul Hamid, and Qurotul Aini. 2018. “Mudik Dalam Perspektif Budaya Dan Agama (Kajian Realistis Perilaku Sumber Daya Manusia).” Cices 4(1): 45–52. doi:10.33050/cices.v4i1.475.

Husna, Maisarotil. 2019. “HALAL BIHALAL DALAM PERSPEKTIF ADAT DAN SYARIAT.” PERADA 2(1 SE-Articles): 45–56. doi:10.35961/perada.v2i1.29.

Mulyani, Sri. 2022. “Nilai-Nilai Pendidikan Islam Dalam Tradisi Mudik Lebaran.” AT-THARIQ: Jurnal Studi Islam dan Budaya 2(02). doi:10.57210/trq.v2i02.172.